HIV testi nedir, ne zaman yaptırılmalı?

HIV testi, vücutta HIV (insan bağışıklık yetmezliği virüsü) enfeksiyonu olup olmadığını gösteren bir kan testidir. HIV bugün erken tanı ve düzenli tedaviyle kontrol altında tutulabilen kronik bir enfeksiyondur. Bu nedenle test yaptırmak bir korku ya da utanç meselesi değil, kendi sağlığınızı ve sevdiklerinizi korumanın en basit yoludur.

HIV nedir, nasıl bulaşır?

HIV, bağışıklık sisteminin önemli hücrelerinden olan CD4 lenfositlerini hedef alan bir virüstür. Tedavi edilmezse yıllar içinde bağışıklık sistemini zayıflatır ve en ileri evresi AIDS olarak adlandırılır. Erken tanı konup tedaviye başlanan kişilerde ise bu ilerleme büyük ölçüde önlenebilir.

Virüs; kan, meni, vajinal salgı, makattan gelen salgılar ve anne sütü yoluyla bulaşabilir. Başlıca bulaşma yolları korunmasız cinsel ilişki, iğne ve enjektörlerin ortak kullanılması ve tedavi almayan anneden bebeğe gebelik, doğum ya da emzirme sırasında geçiştir. Tokalaşma, sarılma, aynı bardağı veya tuvaleti kullanma, öksürük ve sivrisinek ısırığı ile HIV bulaşmaz.

HIV belirti verir mi?

Enfeksiyondan sonraki ilk haftalarda bazı kişilerde ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, lenf bezlerinde şişlik, döküntü veya kas ağrısı gibi grip benzeri yakınmalar görülebilir. Ancak bu belirtiler herkeste ortaya çıkmaz ve birçok başka hastalıkla karışabilir. Sonrasında enfeksiyon yıllarca hiçbir belirti vermeden sürebilir. Bu nedenle kendinizi iyi hissetmeniz HIV olmadığınız anlamına gelmez. HIV durumunu kesin olarak öğrenmenin tek yolu test yaptırmaktır.

Pencere dönemi nedir?

Pencere dönemi, virüsle karşılaşma ile testin enfeksiyonu saptayabildiği an arasında geçen süredir. Bu dönemde kişi enfekte olsa bile test henüz negatif çıkabilir. Pencere döneminin uzunluğu kullanılan test türüne ve kişiden kişiye değişir; aşağıdaki süreler yaklaşık değerlerdir.

• HIV RNA PCR testi: Virüsün genetik materyalini doğrudan arar. Çoğu kişide karşılaşmadan yaklaşık 10-33 gün sonra pozitifleşir.
• 4. kuşak antijen/antikor (Ag/Ab combo) testi: Hem virüse ait p24 antijenini hem de vücudun ürettiği antikorları arar. Damardan alınan kanla yapıldığında çoğu kişide yaklaşık 18-45 gün sonra enfeksiyonu saptar.
• Yalnızca antikor arayan testler: Vücudun antikor üretmesini beklediği için pencere dönemi daha uzundur; bazı durumlarda 90 güne kadar uzayabilir.

Riskli bir durumdan kısa süre sonra yapılan negatif bir test, o an için güven verici olsa da kesin sonuç sayılmaz. Bu durumda pencere dönemi tamamlandıktan sonra testin tekrarlanması önerilir.

HIV test türleri nelerdir?

Günümüzde laboratuvarlarda HIV taraması için öncelikle 4. kuşak kombine testler kullanılır. Bu testler hem antijen hem antikor aradığı için eski kuşak testlere göre enfeksiyonu daha erken yakalar. Anti-HIV (HIV 1/2 Combi) ve Anti-HIV Ag/Ab (p24) Combo testleri bu gruptadır ve HIV-1 ile HIV-2'yi birlikte tarar.

HIV RNA PCR testi ise virüsün kendisini arar. Pencere dönemi en kısa test olduğu için çok yakın zamanda risk yaşanmış ve erken sonuç gereken durumlarda, kombine testin sonucunun netleştirilmesinde ve tanı konmuş kişilerde tedavinin takibinde kullanılır. Hangi testin sizin için uygun olduğuna, riskli durumun üzerinden geçen süreye göre karar verilir.

Tarama testi pozitif çıkarsa ne olur?

Tarama testleri çok hassastır; yani enfeksiyonu kaçırmamak için tasarlanmıştır. Bunun bir sonucu olarak nadiren de olsa enfeksiyon olmadığı halde reaktif (pozitif) sonuç verebilirler. Bu nedenle reaktif bir tarama sonucu tek başına HIV tanısı anlamına gelmez. Reaktif sonuçtan sonra mutlaka doğrulama testleri yapılır. Doğrulama, HIV-1 ve HIV-2 antikorlarını ayırt eden testler ve gerektiğinde HIV RNA PCR ile gerçekleştirilir. Tanı, bu sonuçlar bir enfeksiyon hastalıkları uzmanı tarafından birlikte değerlendirildikten sonra konur. Sonucu beklerken endişelenmek çok doğaldır; bu süreçte hekiminizle açıkça konuşmak en doğru adımdır.

Negatif sonuç ne anlama gelir?

Pencere dönemi tamamlandıktan sonra yapılan negatif bir test oldukça güvenilirdir ve o tarihe kadar olan riskli durumlar açısından HIV enfeksiyonu olmadığını gösterir. Ancak test sonrasında yeni bir riskli durum yaşanırsa, bu yeni durum için testin yeniden yapılması gerekir.

Kimler, ne zaman HIV testi yaptırmalı?

Uzman kuruluşlar, hayatında en az bir kez HIV testi yaptırmayı tüm yetişkinler için önermektedir. Aşağıdaki durumlarda ise testin daha düzenli aralıklarla yapılması uygundur:

• Prezervatif kullanılmadan cinsel ilişkiye girilmesi veya prezervatifin yırtılması
• Yeni ya da birden fazla cinsel partner olması
• Partnerin HIV durumunun bilinmemesi veya partnerin HIV pozitif olması
• Başka bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyon (sifiliz, bel soğukluğu gibi) tanısı almış olmak
• Ortak iğne, enjektör veya steril olmayan dövme, piercing malzemesi kullanılmış olması
• Gebelik planlamak veya gebe olmak
• Sağlık çalışanlarında iğne batması gibi mesleki kazalar

HIV ile aynı yollarla bulaşabilen hepatit C ve sifiliz gibi enfeksiyonların da birlikte taranması çoğu zaman önerilir. Bu yüzden hekiminiz HIV testiyle birlikte Anti-HCV ve RPR/VDRL testlerini ya da kapsamlı bir cinsel yolla bulaşan hastalık panelini isteyebilir.

Son 72 saat içinde riskli bir durum yaşadıysanız

Son 72 saat içinde HIV açısından riskli bir durum yaşadıysanız test sonucunu beklemeden vakit kaybetmeden bir hastanenin acil servisine veya enfeksiyon hastalıkları uzmanına başvurun. Temas sonrası koruma (PEP) adı verilen ilaç tedavisi, mümkün olan en kısa sürede ve en geç 72 saat içinde başlanırsa enfeksiyon riskini önemli ölçüde azaltır. Hekim gerekli görürse başlangıç testlerini ve takip testlerini planlar.

HIV pozitif olmak ne anlama gelir?

Günümüzde etkili antiretroviral tedaviler sayesinde HIV ile yaşayan kişiler, düzenli tedaviyle uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Tedavi ile kandaki virüs miktarı ölçülemeyecek düzeye indirilip bu düzeyde tutulduğunda, virüs cinsel yolla partnere bulaşmaz. Bu durum Belirlenemeyen = Bulaştırmayan (U=U) ilkesi olarak bilinir ve erken tanının neden bu kadar önemli olduğunu gösterir.

Test öncesi bilinmesi gerekenler

• HIV testi için aç gelmeniz gerekmez; günün herhangi bir saatinde kan verebilirsiniz.
• Test, koldan alınan küçük bir kan örneğiyle yapılır.
• Sonuçlarınız kişisel sağlık verisi olarak gizli tutulur ve yalnızca size ya da sizin yetki verdiğiniz kişilere bildirilir.
• Riskli durumun tarihini bilmek, doğru testin seçilmesi ve sonucun doğru yorumlanması için önemlidir.

HIV testinizi laboratuvarımıza başvurarak gizlilik içinde yaptırabilirsiniz. Datalab'ın Pendik, Bakırköy ve Yalova şubelerinde ya da evde kan alma hizmetiyle test yaptırabilir, hangi testin size uygun olduğu konusunda bilgi almak için 0850 640 07 30 numaralı telefondan veya 0537 301 22 14 numaralı WhatsApp hattından bize ulaşabilirsiniz. Sonuçlarınızı mutlaka hekiminizle birlikte değerlendirin.