Frengi (sifiliz) nedir, hangi testlerle anlaşılır?

Frengi, tıbbi adıyla sifiliz, Treponema pallidum adlı bir bakterinin neden olduğu ve çoğunlukla cinsel temasla bulaşan bir enfeksiyondur. Belirtileri kendiliğinden geçip yıllarca sessiz kalabildiği için fark edilmeden ilerleyebilir. İyi haber şu ki frengi basit kan testleriyle anlaşılabilir ve hekim tarafından düzenlenen antibiyotik tedavisiyle tamamen iyileşir.

Frengi nasıl bulaşır?

Bakteri, enfekte kişinin cilt veya mukozasındaki yaralarla doğrudan temas sonucu bulaşır. En sık bulaşma yolları şunlardır:

• Cinsel temas: Vajinal, anal ve oral ilişki sırasında yara ya da döküntüyle temas. Prezervatif riski belirgin şekilde azaltır, ancak kapatmadığı bölgelerdeki yaralar nedeniyle tam koruma sağlamaz.
• Anneden bebeğe: Gebelikte bakteri plasenta yoluyla bebeğe geçebilir ve doğumsal (konjenital) sifilize yol açabilir.
• Kan yoluyla: Kan bağışları tarandığı için transfüzyonla bulaşma günümüzde oldukça nadirdir; ortak enjektör kullanımı ise risk oluşturur.

Frengi tuvalet oturağı, havuz, havlu, çatal-bıçak, kapı kolu veya tokalaşma gibi günlük temaslarla bulaşmaz. Bakteri vücut dışında çok kısa süre yaşayabilir. Bu nedenle aile içinde ya da iş yerinde olağan birlikte yaşam bir risk değildir.

Frenginin evreleri ve belirtileri

Tedavi edilmeyen frengi farklı evrelerden geçer. Her evrede belirtiler değişir, bazı dönemlerde ise hiç belirti olmaz.

• Primer (birincil) evre: Bulaşmadan genellikle birkaç hafta sonra, bakterinin girdiği yerde şankr adı verilen ağrısız, sert kenarlı bir yara çıkar. Genital bölgede, makatta veya ağızda olabilir. Ağrı yapmadığı ve birkaç hafta içinde kendiliğinden iyileştiği için çoğu zaman fark edilmez.
• Sekonder (ikincil) evre: Haftalar ya da birkaç ay sonra, sıklıkla avuç içi ve ayak tabanlarını da tutan, genellikle kaşıntısız bir döküntü görülür. Ateş, halsizlik, lenf bezlerinde şişme, boğaz ağrısı, yer yer saç dökülmesi ve ağız içinde ya da genital bölgede lezyonlar eşlik edebilir. Bu belirtiler de tedavisiz olarak geçebilir.
• Latent (gizli) evre: Belirti yoktur, enfeksiyon yalnızca kan testleriyle anlaşılır. Erken latent dönemde bulaştırıcılık sürebilir. Bu evre yıllarca devam edebilir.
• Tersiyer (üçüncül) evre: Tedavi görmeyen bir kısım kişide yıllar sonra kalp ve büyük damarlar, sinir sistemi, kemik ve deri gibi organlarda kalıcı hasar gelişebilir. Günümüzde erken tanı ve tedavi sayesinde bu evre seyrek görülür.

Bakteri sinir sistemini veya gözleri herhangi bir evrede etkileyebilir. Baş ağrısı, görme bozukluğu, işitme kaybı ya da denge sorunları gibi şikayetler varsa bunu mutlaka hekiminize söyleyin.

Frengi hangi testlerle anlaşılır?

Frengi tanısında temel olarak iki grup kan testi kullanılır. Bu testler birbirini tamamlar ve sonuçlar birlikte yorumlanır.

• Non-treponemal testler (RPR, VDRL): Enfeksiyon sırasında vücudun ürettiği, bakteriye özgü olmayan antikorları ölçer. Sonuç titre olarak (örneğin 1/8, 1/32) verilir ve hastalığın ne kadar aktif olduğu hakkında fikir verir.
• Treponemal testler (TPHA, Anti-Treponema pallidum antikorları): Doğrudan bakteriye karşı gelişen antikorları gösterir. Daha özgüldür, yani pozitif sonucun gerçekten sifilize bağlı olma olasılığı yüksektir.

Neden iki farklı test birlikte kullanılır?

Her iki test grubunun da güçlü ve zayıf yönleri vardır. RPR ve VDRL, sifiliz dışındaki bazı durumlarda da yanlış pozitif çıkabilir. Gebelik, lupus gibi otoimmün hastalıklar, bazı viral enfeksiyonlar, ileri yaş ve damar içi madde kullanımı bu durumlar arasındadır. Bu nedenle RPR pozitifliği tek başına tanı koydurmaz ve treponemal bir testle doğrulanır.

Treponemal testler ise bir kez pozitifleştiğinde, başarılı tedaviden sonra bile çoğu kişide ömür boyu pozitif kalır. Yani pozitif bir TPHA sonucu, kişinin şu an aktif enfeksiyonu olduğunu değil, hayatının bir döneminde bakteriyle karşılaştığını gösterebilir. Aktif bir enfeksiyon mu yoksa geçmişte tedavi edilmiş bir durum mu olduğunu ayırt etmek için RPR titresine ve kişinin tedavi öyküsüne bakılır. Bazı laboratuvarlar taramaya treponemal testle, bazıları RPR ile başlar; hangi sırayla yapılırsa yapılsın amaç, iki testin sonuçlarını birlikte değerlendirerek doğru kararı vermektir.

Test ne zaman yaptırılmalı?

Bulaşmadan hemen sonra antikorlar henüz oluşmamış olabilir; bu nedenle şankr ortaya çıktığı ilk günlerde testler negatif çıkabilir. Riskli bir temas sonrası ilk test negatifse, hekiminiz birkaç hafta sonra testin tekrarlanmasını isteyebilir. Açık bir yara varsa, yaradan alınan örnekte PCR ile bakterinin genetik materyali aranması da tanıya yardımcı olabilir. Frengi ile diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar sıklıkla birlikte görülebildiği için HIV testi ile birlikte değerlendirilmesi önerilir. Gerekli görülürse klamidya ve bel soğukluğu gibi enfeksiyonlar için PCR tabanlı tarama panelleri de istenebilir.

Frengi tedavi edilebilir mi?

Evet, frengi tamamen tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tedavide ilk tercih penisilindir. İlacın türü, dozu ve süresi hastalığın evresine göre hekim tarafından belirlenir. Penisilin alerjisi olanlar için hekimin uygun gördüğü alternatifler vardır. Tedaviyi kendi başınıza, reçetesiz antibiyotiklerle yapmaya çalışmayın; yetersiz tedavi enfeksiyonu gizleyebilir.

Tedaviden sonra iyileşmenin takibi RPR titresiyle yapılır. Hekiminiz belirli aralıklarla tekrar test isteyerek titrenin düştüğünü kontrol eder. Titrede belirgin düşme tedaviye yanıtı gösterir; titrenin yeniden yükselmesi ise tedavi başarısızlığı ya da yeniden enfeksiyon açısından değerlendirilir. Frengiyi bir kez geçirmek bağışıklık sağlamaz, kişi yeniden enfekte olabilir.

Partner bilgilendirme neden önemli?

Tanı konduğunda cinsel partnerlerin de bilgilendirilmesi, test yaptırması ve gerekirse tedavi edilmesi gerekir. Aksi halde enfeksiyon partnerde sessizce ilerleyebilir ve size yeniden bulaşabilir. Tedavi tamamlanıp hekiminiz uygun görene kadar cinsel ilişkiden kaçınmak önerilir. Bu konuşma zor olabilir, ancak hem sizin hem partnerinizin sağlığını korumanın en etkili yoludur.

Gebelikte frengi taraması

Gebelikte tedavi edilmeyen frengi düşük, ölü doğum, erken doğum ve bebekte doğumsal sifilize yol açabilir. Buna karşın gebelikte erken saptanan enfeksiyon, uygun tedaviyle büyük ölçüde bebeğe geçmeden önlenebilir. Bu nedenle gebeliğin erken döneminde, ilk kontrollerde sifiliz taraması önerilir. Risk taşıyan gebelerde hekim, gebeliğin ilerleyen haftalarında testin tekrarlanmasını isteyebilir.

Gizlilik ve sakin bir yaklaşım

Frengi, herhangi bir enfeksiyon gibi tıbbi bir durumdur ve utanılacak bir şey değildir. Test yaptırmak sorumlu bir davranıştır. Sonuçlarınız kişisel sağlık verisidir ve gizlilik kurallarına uygun şekilde yalnızca size ve hekiminize iletilir. Pozitif bir sonuç panik nedeni değildir; erken tanı, tam iyileşme için en büyük avantajdır.

ISO 15189 akrediteli Datalab Tıbbi Tahlil Laboratuvarı'nın Pendik, Bakırköy ve Yalova şubelerinde RPR/VDRL, TPHA ve Anti-Treponema pallidum testlerinizi gizlilik içinde yaptırabilir, dilerseniz evde kan alma hizmetinden yararlanabilirsiniz. Bilgi ve randevu için 0850 640 07 30 numaralı telefondan ya da 0537 301 22 14 numaralı WhatsApp hattından bize ulaşabilirsiniz. Sonuçlarınızı hekiminizle birlikte değerlendirmeniz önemlidir.