Bel soğukluğu (gonore) nedir, nasıl test edilir?

Bel soğukluğu, tıbbi adıyla gonore, cinsel yolla bulaşan en yaygın bakteriyel enfeksiyonlardan biridir. Adı yanıltıcı olsa da soğukla ya da üşütmeyle hiçbir ilgisi yoktur. İyi haber şu ki gonore doğru testle kolayca saptanabilir ve hekim tarafından uygun antibiyotikle tedavi edilebilir. Bu yazıda belirtileri, test seçeneklerini ve sık karıştırıldığı klamidya enfeksiyonundan farkını sakin ve anlaşılır bir dille ele alıyoruz.

Gonore nedir ve nasıl bulaşır?

Gonoreye Neisseria gonorrhoeae adlı bir bakteri neden olur. Bu bakteri özellikle idrar yolu (üretra), rahim ağzı, makat, boğaz ve nadiren göz gibi nemli mukoza yüzeylerini enfekte eder. Bulaşma; vajinal, anal veya oral cinsel temas yoluyla olur. Enfekte anneden doğum sırasında bebeğe de geçebilir ve bebekte göz enfeksiyonuna yol açabilir. Gonore bakterisi vücut dışında uzun süre yaşayamaz. Bu nedenle tuvalet oturağı, havuz, hamam, havlu paylaşımı, tokalaşma veya aynı bardaktan su içmek gibi günlük temaslarla bulaşmaz. Bu bilgi, gereksiz endişeyi ve suçlamayı önlemek açısından önemlidir.

Erkeklerde gonore belirtileri

Erkeklerde belirtiler genellikle temastan birkaç gün ile iki hafta arasında ortaya çıkar. Ancak bazı erkeklerde hiç belirti olmayabilir. En sık görülen şikayetler şunlardır:

• Penisten sarı, yeşilimsi veya beyaz renkte akıntı
• İdrar yaparken yanma ve sızlama
• Sık idrara çıkma hissi
• İdrar yolu ağzında kızarıklık veya kaşıntı
• Daha seyrek olarak testislerde ağrı ve şişlik

Kadınlarda gonore belirtileri

Kadınlarda gonore çoğu zaman hiç belirti vermez ya da belirtiler o kadar hafiftir ki idrar yolu enfeksiyonu veya mantar enfeksiyonu ile karıştırılabilir. Bu nedenle risk varsa şikayet olmasa bile test yaptırmak önemlidir. Görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Vajinal akıntıda artış veya renk değişikliği
• İdrar yaparken yanma
• Adet dönemleri arasında ya da ilişki sonrası lekelenme
• Kasık veya alt karın ağrısı
• Cinsel ilişki sırasında ağrı

Makat veya boğaz enfeksiyonları her iki cinsiyette de genellikle sessiz seyreder; bazen makatta akıntı, kaşıntı ya da boğaz ağrısı görülebilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Belirti vermese de tedavi edilmeyen gonore zamanla ciddi sorunlara yol açabilir. Kadınlarda enfeksiyon rahim ve yumurtalık tüplerine yayılarak pelvik inflamatuar hastalığa (PID) neden olabilir. Bu durum kronik kasık ağrısı, dış gebelik riskinde artış ve kısırlıkla sonuçlanabilir. Erkeklerde ise epididimit denilen, testisin arkasındaki kanalın iltihabı gelişebilir. Nadiren bakteri kana karışarak eklem ve deri tutulumuna yol açabilir. Ayrıca gonore, HIV gibi diğer enfeksiyonların bulaşma riskini artırabilir.

Gonore nasıl test edilir?

Günümüzde gonore tanısında tercih edilen yöntem, bakterinin genetik materyalini saptayan nükleik asit amplifikasyon testleridir (NAAT); bunların en bilineni PCR testidir. PCR yüksek duyarlılığa sahiptir ve belirti olmayan kişilerde bile enfeksiyonu yakalayabilir.

• İlk idrar örneği: Özellikle erkeklerde en pratik yöntemdir. İdrarın orta kısmı değil, ilk akan kısmı (ilk 20-30 ml kadarı) steril kaba alınır; çünkü bakteri en çok bu ilk akışta bulunur.
• Sürüntü (swab) örneği: Kadınlarda vajina veya rahim ağzından alınan sürüntü idrara göre daha güvenilir sonuç verebilir. Risk varsa boğaz veya makat sürüntüsü de istenebilir.
• Kültür: Bakterinin laboratuvarda üretilmesidir. Tanıda PCR kadar duyarlı olmasa da, bakterinin hangi antibiyotiklere duyarlı olduğunu gösteren antibiyogram yapılabilmesi için önemlidir. Tedaviye yanıt alınamayan durumlarda hekim özellikle kültür isteyebilir.

İdrar testi öncesinde nelere dikkat edilmeli?

Doğru sonuç için örnek alınmadan önce yaklaşık 1-2 saat idrara çıkmamak önerilir. Sabah ilk idrar ideal olsa da zorunlu değildir; önemli olan son idrardan sonra yeterli süre geçmiş olmasıdır. Bölgeyi örnekten hemen önce antiseptik maddelerle yıkamamak ve hekiminiz başlamadıysa antibiyotik kullanmadan örnek vermek de sonucun güvenilirliği açısından önemlidir. Temastan hemen sonra yapılan test erken olabilir. Hekimler genellikle şüpheli temastan sonra en az birkaç gün, çoğu zaman bir-iki hafta beklenmesini önerir. Belirti varsa beklemeden başvurmak gerekir. Testin negatif çıkması, sonraki yeni temaslara karşı koruma sağlamadığı için risk devam ediyorsa testlerin düzenli aralıklarla tekrarlanması faydalı olabilir.

Gonore ile klamidya arasındaki fark nedir?

Klamidya, Chlamydia trachomatis adlı farklı bir bakterinin neden olduğu ve gonoreye çok benzeyen bir enfeksiyondur. İki enfeksiyon benzer yollarla bulaşır, benzer bölgeleri tutar ve benzer komplikasyonlara yol açar. Aralarındaki başlıca farklar şunlardır:

• Etken: Gonoreye Neisseria gonorrhoeae, klamidyaya Chlamydia trachomatis neden olur.
• Belirtiler: Klamidya genellikle daha sessiz seyreder; erkeklerde akıntı gonoreye göre daha az, daha şeffaf ve sulu olma eğilimindedir. Gonorede belirtiler daha belirgin ve hızlı başlayabilir.
• Tedavi: İki enfeksiyonda kullanılan antibiyotikler farklıdır. Birinin tedavisi diğerini her zaman ortadan kaldırmaz.
• Direnç: Gonore bakterisinin antibiyotiklere direnç geliştirme eğilimi klamidyaya göre çok daha belirgindir.

Gonore ve klamidya sıklıkla birlikte görülür. Bu nedenle hekimler genellikle ikisini aynı anda test ettirir. Aynı idrar veya sürüntü örneğinden her iki bakteriyi birlikte arayan PCR panelleri bu açıdan pratik bir seçenektir. Risk durumuna göre sifiliz (frengi) ve HIV testleri de önerilebilir.

Tedavi ve antibiyotik direnci

Gonore, hekimin uygun gördüğü antibiyotiklerle tedavi edilir. Ancak bu bakteri yıllar içinde pek çok antibiyotiğe karşı direnç kazanmıştır ve bu, dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunudur. Evde bulunan ya da eczaneden reçetesiz alınan antibiyotiklerle kendi kendine tedavi etmeye çalışmak, enfeksiyonun tam geçmemesine ve direncin artmasına yol açabilir. Belirtilerin geçmesi de her zaman enfeksiyonun bittiği anlamına gelmez.

• Tedaviyi mutlaka hekim önerisiyle ve verilen dozda tamamlayın.
• Cinsel partner veya partnerlerinizin de test edilip tedavi edilmesi gerekir; aksi halde enfeksiyon tekrar bulaşabilir.
• Tedavi süresince ve hekiminiz uygun görene kadar cinsel ilişkiden kaçının.
• Hekiminiz önerirse, tedavi sonrası belirli bir süre bekleyerek kontrol testi yaptırın.

Kimler test yaptırmalı?

Akıntı, idrarda yanma gibi şikayetleri olanlar, yeni veya birden fazla partneri olanlar, partnerinde cinsel yolla bulaşan enfeksiyon saptananlar ve korunmasız ilişki sonrası endişe duyanlar test yaptırmayı düşünmelidir. Gebelik planlayan ya da gebe olan kadınlarda da hekim tarama isteyebilir. Kondom kullanımı bulaş riskini belirgin şekilde azaltır.

Cinsel sağlıkla ilgili testler herkesin ihtiyaç duyabileceği rutin sağlık hizmetleridir. Datalab'ın ISO 15189 akrediteli laboratuvarında bu testleri Pendik, Bakırköy ve Yalova şubelerimizde gizlilik içinde yaptırabilirsiniz. Bilgi almak için WhatsApp hattımızdan (0537 301 22 14) veya 0850 640 07 30 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.